Kiedy i w jaki sposób poinformować dziecko?


Postrzeganie przez dziecko spraw związanych ze zdrowiem i chorobą oraz sposób funkcjonowania ciała ludzkiego zależy od wieku i rozwoju dziecka. Strach przed lekarzami jest związany z rozwojem i zbiega się z ogólnymi lękami, które są powszechne w różnym wieku. Indywidualna reakcja dziecka na pewną sytuację zależy od doświadczeń nabytych w przeszłości związanych z opieką zdrowotną, postrzeganiem i reakcją rodziców oraz wpływów kulturowych.

Dziecko przygotowywane do pobytu w szpitalu jest w stanie w lepszy sposób poradzić sobie z tym od dziecka, które nie jest do tego przygotowywane. Uzyskane informacje pomagają w zmniejszeniu poziomu stresu i pozwalają na osiągnięcie przez dziecko poczucia bezpieczeństwa.

Potrzeba dziecka dotycząca informacji zależy od wieku dziecka. Ogólna zasada jest taka, że informacje należy przekazać dziecku uczciwie i językiem odpowiednim do wieku i dojrzałości dziecka. Ważne jest również to, aby informacja przekazana dziecku była odpowiednio szczegółowa i została przekazana w najbardziej odpowiednim momencie. Dobrą okazją na przekazanie dziecku tych informacji jest czas w którym dziecko jest wypoczęte, spokojne i zrelaksowane lub wtedy kiedy dziecko wykazuje ciekawość lub zainteresowanie uzyskaniem tych informacji. Należy uważnie słuchać pytań, uważać na ekspresję twarzy i inne sygnały, które ujawniają uczucia i potrzeby dziecka.

Dzieci, które posiadają już doświadczenia związane z pobytem w szpitalu nie są zwolnione z poczucia strachu. Przeciwnie, zdobyte doświadczenie może zwiększyć niepokój, ponieważ dziecko wie, czego się spodziewać. Z tego względu ważne jest, aby Ci pacjenci zostali poinformowani w ten sam sposób co dzieci przygotowywane do swojego pierwszego pobytu w szpitalu.

Trudno przewidzieć jaka będzie reakcja dziecka na nową i stresującą sytuację. Aby ułatwić przygotowanie, pomocna może być dyskusja na temat ich samopoczucia odczuć lub reakcji w różnych sytuacjach – należy wesprzeć dzieci w tym, że takie reakcje są dopuszczalne!

Poinformuj dziecko o tym, że nie ma głupich lub niewłaściwych pytań. Jeżeli nie jesteś w stanie odpowiedzieć na wszystkie pytania dziecka – zachęć dziecko do ich zapisania lub narysowania i zabierz je do szpitala.

Ważne jest nie tylko poinformowanie dziecka – ale również to, aby informacja została przekazana w odpowiednim momencie. Im młodsze dziecko, tym krótszy powinien być odstęp pomiędzy przygotowaniem a badaniem. Dzieci nie potrafią na długo skupić uwagi. Ważne jest to, aby dostarczyć im informacje w rozsądnej ilości i w sposób ciągły.

Poniższe sekcje dostarczają wskazówek na temat tego w jaki sposób należy przekazywać informacje dzieciom w różnym wieku. Są to proste zalecenia. Zalecenia te mogą wymagać skorygowania w celu dostosowania do indywidualnego poziomu rozwoju dziecka i okoliczności medycznych.

Dzieci do trzeciego roku życia

Rodzice przygotowujący do podania znieczulenia małe dzieci mogą być bardziej zaniepokojeni. Jest to zjawisko normalne. Należy pamiętać o tym, że małe dzieci do drugiego miesiąca życia mogą zostać oddzielone od rodziców i czuć się dobrze wśród osób, które się nimi zajmują.

Małe dzieci często są przedstawiane jako “pacjenci rutynowi”, ponieważ powtarzanie, rutyna, znajomość i przewidywalność przyczyniają się do stworzenia poczucia bezpieczeństwa. Wiele dzieci w wieku pomiędzy osiem miesięcy i dwa lata przeżywa okresy rozwoju strachu przed obcymi. Obecność rodzicielska i codzienna rutyna zapewniają bezpieczeństwo Twojemu dziecku.

W przypadku tej grupy wiekowej wystarczające jest zazwyczaj przekazanie krótkiego i prostego wyjaśnienia na temat tego co się wydarzy. Należy unikać podawania szczegółowych wyjaśnień o tym jak różne części ciała wyglądają i co się z nimi będzie działo – małe dzieci nie zrozumieją tego typu informacji. Zamiast tego, na przykład opowiedzieć historyjkę o lalce, która zachorowała i musi iść do szpitala. Zilustrować sprawę na przykładzie lalki, następnie wyjaśnić, że takie rzeczy mogą się również przydarzyć dziecku.

Dzieci poniżej trzeciego roku życia nie mają jeszcze dobrze rozwiniętego poczucia czasu i nie należy ich informować zbyt szybko. W przypadku dzieci, które zaczęły komunikować się werbalnie, informację taką można przekazać tego samego dnia lub dzień przed przyjazdem do szpitala.

Dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, 3 - 6 lat

Dzieci w wieku przedszkolnym żyją w świecie fantazji i imaginacji. Ich procesy myślowe mogą łączyć i wiązać wydarzenia i mogą momentami mylić ciąg przyczynowo-skutkowy, który może wpływać na sposób interpretacji i doświadczania przez nich choroby i doprowadzić do zamieszania. U dzieci w tym wieku mogą wystąpić trudności z oddzieleniem rzeczywistości zewnętrznej i wewnętrznej. Na przykład, ból może być doświadczany z czymś kojarzonym ze światem zewnętrznym.

Informacja przekazywana dzieciom w wieku przedszkolnym powinna być krótka i prosta. Dzieci uczą się podczas zabawy, co sprawia, że ta forma komunikacji jest wskazana. Dzieci mogą mieć większą łatwość przedstawiania odczuć lalki niż swoich własnych i z tego względu lalka i “torba lekarska” mogą być pomocne. Informacje są przekazywane lalce, dziecko jednocześnie bierze udział w tym procesie w sposób, który pozwala mu na zrozumienie, że te same rzeczy mogą przytrafić się również jemu.

Dzieci w tej grupie wiekowej mają już ogólne pojęcie na temat tego z czego składa się ciało. Są one świadome, że różne części ciała są podatne na zranienie i boją się obrażeń. Ważne jest to, aby przedyskutować o tym które części ciała takie są a które nie. Istotne jest również wyeliminowanie możliwego poczucia winy, która może powstać w połączeniu z chorobą lub sytuacją.

Strach przed nieznanym, duchami, chochlikami i przerażającymi maskami jest powszechny u dzieci w wieku szkolnym. Dzieci mogą zareagować strachem na personel szpitala, który ma na sobie okrycia głowy i maski chirurgiczne.

Dzieci w wieku przedszkolnym mają również ograniczone pojęcie czasu. Przekazywane informacje należy przeciągnąć na kilka dni, np. tydzień, aby informacje szczegółowe zostały przekazane jeden lub dwa dni przed operacją.

Dzieci w wieku 6 – 12 lat

Ze świata fantazji dziecko w wieku szkolnym przechodzi do świata w którym potrafi odróżnić fantazję od rzeczywistości. Ciało jest podzielone na części składowe. Strukturę można oddzielić od funkcji. W tym wieku dzieci są w stanie zrozumieć to, że choroba może być spowodowana procesami wewnętrznymi oraz obrażeniami zewnętrznymi. Bycie chorym nie wynika z wypowiedzenia magicznych słów lub kary, ale może być wytłumaczone przez czynniki takie jak bakteria i wirusy. Jednak w bardzo stresujących sytuacjach u dzieci w tym wieku może nadal pojawiać się “magiczne wyjaśnienie”.

Świadomość własnego ciała jest dużo większa niż wcześniej. Zabiegi lub leczenie może być widziane jako okaleczenie i mogą wystąpić obawy dotyczące sposobu zmiany ciała. Tak samo jak w przypadku młodszych dzieci, ważne jest wyjaśnienie o które części ciała chodzi.

Dzieci w tej grupie wiekowej mogą przestraszyć się urządzeń technicznych, które znajdują się na sali operacyjnej. Jest to również wiek w którym pojawia się lęk przed śmiercią. Sen i śmierć są powiązane ze sobą i zrozumiałe jest to, że wiele dzieci jest zaniepokojonych tym, że mogą nie obudzić się po podaniu znieczulenia.

Dzieci w tym wieku potrafią werbalizować uczucia. Rozumieją powody i konsekwencje zabiegu. W porównaniu do młodszych dzieci wykazują większe zainteresowanie tym co się wydarzy i informacja im przekazywana może pochodzić z zadanych przez dzieci pytań. Informacje przekazane w trakcie zabawy z lalką mogą być zauważone w okresie dziecięcym, w tym wieku lalek należy używać jako materiału instruktażowego. Do pomocy w wyrażeniu myśli i problemów można używać zdjęć i rysunków. Informacje należy przekazać dziecku na tydzień przed zabiegiem.

Nastolatki

Dojrzewanie to okres dramatyczny naznaczony ważnymi zmianami fizycznymi i psychicznymi. Niepokój o bycie “normalnym”, brak rozwoju lub braku posiadania akceptowanego wyglądu są zjawiskiem powszechnym. Nastolatkowie niepokoją się często o panowanie nad swoim ciałem. Zmiany które pojawiają się w ich ciele lub bycie uzależnionym od pomocy z powodu choroby może być doświadczane jako naruszenie ich integralności.

Nastolatkowie mają skłonności do widzenia siebie w centrum uwagi. Mogą uważać, że to przez co przechodzą za całkowicie wyjątkowe i mogą nie zrozumieć tego, że ktoś mógłby identyfikować się z tym co oni mogą odczuwać. Okres dojrzewania to czas wyzwolenia i pragnienie podejmowania swoich własnych decyzji. Nastolatkowie mogą posiadać dużą potrzebę prywatności i mogą wyraźnie zaznaczyć swoją integralność przez trzymanie się z dala od otoczenia.

Nastolatkowie często wykluczają rodziców ze sfery zaufania. Uzależnienie od rodziców, które jest naturalną konsekwencją choroby może być dla nich problematyczne. Bardzo często za nieustępliwą powierzchownością znajduje się pełna niepokoju i niepewna młoda osoba, która w głębi duszy jest bardzo wdzięczna za pomoc i wsparcie.

W tej grupie wiekowej występuje bardzo często lęk przed obudzeniem się w czasie zabiegu lub operacji lub nie obudzenie się po podaniu znieczulenia. Istnieje również obawa przed “byciem poza”, utratą kontroli, stworzenia żenującej sytuacji lub utraty kontroli nad pracą pęcherza moczowego lub jelit.

Nastolatkowie chcą być traktowani prawie na równi z dorosłymi. Informacje należy im przekazać prawie w taki sam sposób jak osobie dorosłej. Nastolatkowie mogą mieć wystarczającą wiedzę biologiczną niezbędną do zrozumienia sposobu działania organów i ciała, potrafią myśleć abstrakcyjnie, wyciągać wnioski z uzyskanych informacji i przewidywać konsekwencje planowanych działań. Może nie usatysfakcjonować ich wiedza na temat tego co się wydarzy lub będzie wykonywane podczas zabiegu lub leczenia. Mogą wykazać zainteresowanie całym przebiegiem pobytu w szpitalu i mogą żądać informacji na temat tego dlaczego niektóre zabiegi lub leczenie jest planowane i co wynika z przeprowadzenia takich zabiegów. Należy zachęcać nastolatków do zadawania pytań, powinni być uwzględniani w dyskusji, podejmowaniu decyzji i planowaniu. Wiadomość należy przekazać wystarczająco wcześnie, aby dziecko miało czas na refleksję i zastanowienie się. Podkreślić nastolatkowi znaczenie zapisywania pytań i obaw i przyniesienie ich do szpitala.

Referencje

Bishofberger, E., Dahlquist, G., Edwinsson-Månsson, M., Tingberg, B. & Ygge, B. (2004). Barnet i vården. Stockholm: Liber.

Jylli, L., Olsson, G. (2005). Smärta hos barn och ungdomar. Lund: Studentlitteratur.

Tamm, M. (2004) Barn och rädsla. Lund: Studentlitteratur.

//Search

twitter icon

Astrid Lindgren Children´s Hospital | Karolinska University Hospital 171 76 Stockholm


© Karolinska University Hospital

mail
Logotype