Πως και πότε πληροφορώ το παιδί μου;


Οι σκέψεις των παιδιών για την υγεία και την αρρώστια και για το πώς λειτουργεί το ανθρώπινο σώμα εξαρτώνται από την ηλικία και το βαθμό ωριμότητας. Ακόμα και οι ιατρικοί φόβοι των παιδιών έχουν σχέση με την εξέλιξή τους και ακολουθούν σε γενικές γραμμές τους φόβους που είναι συνηθισμένοι στις διάφορες ηλικίες. Οι εντυπώσεις του κάθε παιδιού από την κατάσταση επηρεάζονται επίσης από προηγούμενες εμπειρίες του από την ιατρική περίθαλψη, τη στάση και την αντίδραση των γονιών και τις ιδέες κάθε ξεχωριστής κουλτούρας.

Αν το παιδί προετοιμαστεί πριν την επίσκεψη στο νοσοκομείο μπορεί ν’ αντιμετωπίσει την κατάσταση καλύτερα απ’ ότι χωρίς προετοιμασία. Μέσα από την πληροφόρηση οι αντιδράσεις άγχους μπορούν να μειωθούν και το παιδί να αισθανθεί ασφαλέστερο.

Οι ανάγκες του παιδιού για πληροφόρηση αλλάζουν με την ηλικία. Το κοινό σε όλες είναι ότι η πληροφόρηση πρέπει να είναι ειλικρινής και να δοθεί σε μια γλώσσα προσαρμοσμένη στην ηλικία και την ωριμότητα του παιδιού. Επίσης είναι σημαντικό η πληροφόρηση να δοθεί σε κατάλληλη ποσότητα και σε όσον το δυνατό πιο κατάλληλη χρονική στιγμή.

Μία καλή περίσταση είναι όταν το παιδί είναι ξεκούραστο, ήρεμο και χωρίς άγχος ή όταν το ίδιο δείξει περιέργεια κι ενδιαφέρον για πληροφόρηση. Δείξτε ευαισθησία σε ερωτήσεις, εκφράσεις του προσώπου και άλλα σημάδια που αποκαλύπτουν πως νοιώθει το παιδί.

Παιδιά με προηγούμενες εμπειρίες παραμονής σε νοσοκομείο δεν είναι προφυλαγμένα από το φόβο. Το αντίθετο, αυτές οι εμπειρίες μπορεί να συνεπάγονται αυξημένη ανησυχία επειδή το παιδί ξέρει τι το περιμένει. Γι αυτό είναι σημαντικό να δίνουμε πληροφόρηση σ’ αυτά τα παιδιά σα να ήταν η πρώτη τους επίσκεψη στο νοσοκομείο.

Τα παιδιά δε μπορούν να φανταστούν πως πρόκειται να νοιώσουν ή να αντιδράσουν σε μια κατάσταση στρες. Για να τα βοηθήσετε μπροστά σε μια τέτοια ανασφάλεια μπορείτε να μιλήσετε για το πώς είναι πιθανό να σκεφτεί και ν’ αντιδράσει κανείς σε διαφορετικές καταστάσεις. Επιβεβαιώστε του επίσης ότι οι αντιδράσεις επιτρέπονται.

Πέστε στο παιδί ότι δεν υπάρχουν «γελοίες» ερωτήσεις ή ερωτήσεις που είναι λάθος να τις κάνει. Αν δεν μπορείς να απαντήσεις σε όλες τις απορίες – ενθάρρυνε το παιδί να γράψει ή να ζωγραφίσει τις απορίες του και να τις πάρει μαζί στο νοσοκομείο.

Το σημαντικό δεν είναι μόνο να προετοιμάσετε το παιδί. Εξ’ ίσου σημαντικό είναι η χρονική στιγμή που δίνετε την πληροφόρηση. Όσο μικρότερο το παιδί τόσο πιο σύντομο πρέπει να είναι το μεσοδιάστημα ανάμεσα στην πληροφόρηση και τη θεραπεία. Μια που τα παιδιά δε μπορούν να έχουν συγκεντρωμένη την προσοχή τους για μεγάλες χρονικές περιόδους ξεχνάνε εύκολα και η πληροφόρηση πρέπει να δίνεται συνέχεια.

Πάνω απ’ όλα είναι σημαντικό η πληροφόρηση να είναι προσαρμοσμένη στην κάθε ατομική περίπτωση. Αυτός που ξέρει το παιδί καλύτερα έχει τη μεγαλύτερη δυνατότητα από τους άλλους να τη μεταδώσει.

Στο κομμάτι του κειμένου που ακολουθεί δίνουμε συμβουλές για το πώς και πότε να πληροφορήσουμε παιδιά διαφορετικών ηλικιών. Παρατηρήστε ότι αυτές οι συμβουλές πρέπει να ιδωθούν σαν προτάσεις. Η πληροφόρηση πρέπει πάντα να προσαρμόζεται στην ιδιαίτερη περίπτωση.

Μικρά παιδιά ως 3 χρονών

Σα γονιός ενός μικρού παιδιού που πρόκειται να το κοιμίσουν είναι πιθανό να νοιώσεις εσύ την πιο μεγάλη ανησυχία και άγχος. Τα αισθήματά σου είναι τελείως φυσιολογικά, αλλά να θυμάσαι ότι τα μικρά παιδιά, ως την ηλικία των 2 μηνών, συνήθως μπορούν να αποχωριστούν εύκολα τους γονείς τους και να βρουν ασφάλεια σ’ αυτούς που τα προσέχουν.

Τα μικρά παιδιά περιγράφονται συχνά ως «άνθρωποι της συνήθειας» επειδή οι επαναλήψεις, οι ρουτίνες, η αίσθηση της αναγνώρισης και του προβλέψιμου έχουν σαν αποτέλεσμα μια αίσθηση ασφάλειας. Μεταξύ οκτώ μηνών και δύο χρονών πολλά παιδιά έχουν περιόδους φόβου για τους ξένους ανθρώπους που σχετίζεται με την εξέλιξή τους. Σα γονιός μπορείς με το να είσαι κοντά του και με τακτικές ρουτίνες να μεταδώσεις ασφάλεια στο παιδί σου.

Σ’ αυτές τις ηλικίες αρκεί μια σύντομη και απλή εξήγηση του τι θα συμβεί. Απόφυγε να μιλήσεις για το τι υπάρχει ή τι θα γίνει μέσα στο σώμα – τόσο μικρά παιδιά δεν καταλαβαίνουν ακόμα τέτοιες λεπτομέρειες. Μπορείς να του πεις σαν παράδειγμα για μια κούκλα που είναι άρρωστη και θα πάει στο νοσοκομείο. Δείξε την κούκλα και εξήγησε μετά ότι το ίδιο πράγμα θα συμβεί και σε αυτό.

Τα παιδιά κάτω από 3 χρονών δεν έχουν πλήρη συνείδηση του χρόνου και γι αυτό δεν πρέπει να τα πληροφορούμε πολύ νωρίς. Στα παιδιά που έχουν αρχίσει να μιλάνε η πληροφόρηση μπορεί να γίνει την προηγούμενη ή την ίδια μέρα.

Παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας 3-6 χρονών

Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας ζουν σ’ έναν κόσμο γεμάτο φαντασία και μαγικές παραστάσεις. Στον κόσμο της σκέψης τους πράγματα ανακατεύονται και συνδέονται μεταξύ τους. Συχνά ανακατώνουν τη συνέχεια των πραγμάτων ανάμεσα αιτία και αποτέλεσμα, κάτι που μπορεί να επιφέρει λανθασμένη αντίληψη για τις αρρώστιες.

Δε μπορούν επίσης να διακρίνουν ανάμεσα σε εξωτερική και εσωτερική πραγματικότητα. Ο πόνος που μπορεί να νοιώσουν ερμηνεύεται γι αυτό σαν κάτι που προέρχεται από τα έξω.

Η πληροφόρηση στα παιδιά της προσχολικής ηλικίας πρέπει να είναι σύντομη και απλή. Μαθαίνουν μέσα απ’ το παιχνίδι γι αυτό αυτός ο τρόπος επικοινωνίας είναι προτιμητέος. Έχουν συχνά μεγαλύτερη ευκολία να εκφράσουν τα αισθήματα μιας κούκλας παρά τα δικά τους, ώστε μια κούκλα και μία «ιατρική τσάντα» είναι πολύ χρήσιμα. Η πληροφόρηση ξεκινάει από την κούκλα και τα παιδιά ταυτόχρονα συμμετέχουν ώστε να καταλάβουν ότι αυτό που θα συμβεί στην κούκλα θα συμβεί και σ’ αυτά.

Το παιδί έχει μια πολύ χονδροειδή αντίληψη του τι υπάρχει μέσα στο σώμα. Νοιώθουν όλα τα μέλη του σώματος τους σαν ευάλωτα και φοβούνται πολύ τη σωματική βλάβη. Γι αυτό είναι σημαντικό να τονίσετε ποιό μέλος του σώματος θα περιθάλψουμε και ποιά δεν θ’ ανακατευτούν. Επειδή τα παιδιά σ’ αυτές τις ηλικίες εύκολα αισθάνονται τύψεις ενοχής είναι σημαντικό να τα πληροφορήσουμε ότι δεν έχουν καμιά ενοχή για την αρρώστια ή την κατάσταση. Ο φόβος για το άγνωστο που παίρνει τη μορφή μυθικών δαιμόνων, φαντασμάτων ή μάσκας σε χορό μεταμφιεσμένων είναι ισχυρός μέχρι τη σχολική ηλικία. Μερικά παιδιά αντιδρούν γι αυτό με φόβο όταν συναντούν το προσωπικό της νάρκωσης που φοράει σκούφο και καμιά φορά προστατευτικό του στόματος.

Ακόμα και τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας έχουν περιορισμένη αντίληψη του χρόνου. Η πληροφόρηση πρέπει γι αυτό να μοιραστεί σε μερικές ημέρες, κατά προτίμηση μια εβδομάδα, όπου οι λεπτομέρειες να δοθούν μία ή δύο ημέρες πριν τη θεραπεία/εγχείρηση.

Παιδιά 6-12 χρονών

Από κει που ήταν τελείως απορροφημένα από μια φανταστική ζωή τα παιδιά αρχίζουν στη σχολική ηλικία να κάνουν διάκριση ανάμεσα σε φαντασία και πραγματικότητα. Το σώμα διαιρείται σε κορμό, χέρια, πόδια και σπλάχνα. Μπορούν να διακρίνουν ανάμεσα σε δομή και λειτουργία. Σ’ αυτή την ηλικία το παιδί ξέρει ότι μπορεί κάποιος ν’ αρρωστήσει εξ’ αιτίας εσωτερικής βλάβης και όχι μόνο από εξωτερική βία. Τις αρρώστιες τις βλέπουν τώρα πια όχι σα μαγικά συμβάντα ή σαν τιμωρία, αλλά σα γεγονότα που μπορούν να προκληθούν από π.χ. μικρόβια ή ιούς. Η μαγική σκέψη μπορεί όμως να εμφανιστεί σε καταστάσεις πίεσης ως την εφηβεία.

Η συνειδητοποίηση του δικού τους σώματος είναι μεγαλύτερη απ’ ότι προηγουμένως. Μπορεί να νοιώσουν τις θεραπείες σαν ακρωτηριασμό ή να φοβηθούν ότι το σώμα τους θα αλλάξει. Ακριβώς όπως και με τα μικρά παιδιά είναι γι αυτό σημαντικό να τονίσετε ποιό μέλος του σώματος θα περιθάλψουμε και ποιά δεν θ’ ανακατευτούν.

Τα παιδιά αυτής της ηλικίας μπορεί να φοβηθούν τα μηχανήματα που θα βρουν μπροστά τους στην αίθουσα εγχειρήσεων. Επίσης σ’ αυτή την ηλικία αρχίζουν να φοβούνται το θάνατο. Ο ύπνος κι ο θάνατος συνδέονται εύκολα και γι αυτό πολλά παιδιά ανησυχούν μήπως δε ξυπνήσουν μετά την εγχείρηση.

Τα παιδιά σ αυτές τις ηλικίες μπορούν να εκφράσουν με λόγια τα συναισθήματά τους. Μπορούν να καταλάβουν το λόγο που γίνεται και το αποτέλεσμα μιας εξέτασης. Σε σύγκριση με τα νεότερα παιδιά δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον γι αυτό που θα συμβεί και η πληροφόρηση πρέπει να ξεκινάει από τις ερωτήσεις τους. Σ αυτές τις ηλικίες μπορεί το παιχνίδι με κούκλες να εκληφθεί σαν παιδιάστικο γι αυτό οι κούκλες χρησιμοποιούνται κυρίως σα διδακτικό μέσο. Αντίθετα σκίτσα και σχέδια μπορεί να είναι ένας καλός τρόπος για τα παιδιά να μεταδώσουν τις σκέψεις και τις ιδέες τους. Η πληροφόρηση δίνεται στα παιδιά κατά προτίμηση μία εβδομάδα πριν τη θεραπεία.

Έφηβοι

Η εφηβεία είναι μία δραματική περίοδος στη ζωή του ανθρώπου, γεμάτη από μεγάλες σωματικές και ψυχικές αλλαγές. Το άγχος ότι δεν είναι φυσιολογικός, ότι το σώμα δεν αναπτύσσεται ή ότι η εμφάνιση δεν είναι κατάλληλη είναι συνηθισμένο. Ο έφηβος προσέχει πολύ για να έχει έλεγχο του σώματός του. Οι επεμβάσεις πάνω στο σώμα και η ανάγκη βοήθειας κατά την αρρώστια μπορεί να εκληφθούν σαν παραβίαση της ακεραιότητας.

Οι έφηβοι έχουν μία τάση να βλέπουν τους εαυτούς τους σαν το κέντρο των πάντων. Νοιώθουν συχνά ότι κανένας και ποτέ δεν πέρασε ή ένοιωσε αυτά που περνάνε ή νοιώθουν. Η εφηβεία είναι περίοδος απελευθέρωσης και θέλησης ν’ αποφασίζουν για τον εαυτό τους. Έχουν μεγάλη ανάγκη να αποτραβιούνται και υποδηλώνουν καθαρά την ακεραιότητά τους με το να κρατούν απόσταση από το άμεσο περιβάλλον τους. Οι έφηβοι έχουν σπάνια εγκάρδια σχέση με τους γονείς τους. Η αυξημένη εξάρτηση από τους γονείς, που μπορεί να είναι φυσική συνέπεια της αρρώστιας, μπορεί να είναι δύσκολη να τη χειριστούν. Πίσω από μία σκληρή στάση βρίσκει συνήθως κανείς έναν πολύ ανασφαλή και αγχωμένο άνθρωπο που κατά βάθος δέχεται με ευχαρίστηση βοήθεια και υποστήριξη.

Ο έφηβος θέλει να τον βλέπουν σχεδόν σαν ενήλικα. Θέλει επίσης να πληροφορηθεί σχεδόν όπως ένας ενήλικας. Έχουν συχνά αρκετές γνώσεις βιολογίας για να καταλάβουν πως δουλεύουν τα όργανα και τα συστήματα του σώματος. Ο έφηβος μπορεί ακόμα να σκεφτεί υποθετικά, να βγάλει συμπεράσματα από τις πληροφορίες που του δίνουν και να υπολογίσει τις συνέπειες συγκεκριμένων πράξεων. Γι αυτό δεν ικανοποιούνται πια με το να ξέρουν απλά τι θα συμβεί κατά τη διάρκεια μιας διαδικασίας ή θεραπείας. Ενδιαφέρονται για όλη την εξέλιξη της νοσηλείας. Επιθυμούν εκτεταμένη πληροφόρηση για τους λόγους που κάνουμε ορισμένες εξετάσεις ή θεραπείες και ποια είναι τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Ο έφηβος πρέπει να ενθαρρυνθεί να κάνει ερωτήσεις και να συμμετέχει στις συζητήσεις, στις απορίες και τις αποφάσεις. Η πληροφόρηση πρέπει να δίνεται όσο το δυνατόν πιο νωρίς ώστε να υπάρχει περιθώριο για περίσκεψη και ιδέες. Τόνισε στον έφηβό σουιθτρυνθεκασοροστκαι σ’ τη δυνατότητα να γράψει τις απορίες του και να τις πάρει μαζί του στο νοσοκομείο.

Βιβλιογραφικές αναφορές.

Bishofberger, E., Dahlquist, G., Edwinsson-Månsson, M., Tingberg, B. & Ygge, B. (2004). Barnet i vården. Stockholm: Liber.

Jylli, L., Olsson, G. (2005). Smärta hos barn och ungdomar. Lund: Studentlitteratur.

Tamm, M. (2004) Barn och rädsla. Lund: Studentlitteratur.

//Search

twitter icon

Astrid Lindgren Children´s Hospital | Karolinska University Hospital 171 76 Stockholm


© Karolinska University Hospital

mail
Logotype